Dzieci, które w okresie ciąży matki i w pierwszych latach życia oddychały nieco bardziej zanieczyszczonym powietrzem, miały słabszą czynność płuc w wieku 6 lat. Duńscy badacze wykazali, że ta różnica nie wyrównuje się z wiekiem – ślady były widoczne aż do dorosłości.

Co sprawdzali naukowcy

Analizę przeprowadzili specjaliści z Uniwersytetu Kopenhaskiego, Duńskiego Centrum Astmy Dziecięcej oraz szpitala Herlev i Gentofte. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „BMJ Open Respiratory Research”. Badacze wykorzystali dane kilkuset kobiet w ciąży i ich dzieci, zbierane od okresu prenatalnego aż do ukończenia przez dzieci 18. roku życia.

Szczegółowe wyliczenia jakości powietrza przy adresach zamieszkania uczestników zestawiono z wielokrotnymi pomiarami czynności płuc w kolejnych latach. Skupiono się na dwóch zanieczyszczeniach: pyle zawieszonym PM2.5 oraz dwutlenku azotu (NO₂). Oba powstają głównie przy spalaniu – w transporcie, przemyśle, piecach opalanych drewnem i rolnictwie.

Małe różnice, mierzalny efekt

Okazało się, że nawet niewielkie różnice w stężeniu zanieczyszczeń wokół domu wiązały się z drobnymi, ale mierzalnymi różnicami w pracy płuc. Przykładowo: o 2 mikrogramy więcej pyłu PM2.5 na metr sześcienny powietrza w czasie ciąży oznaczało prawie 2% mniejszą pojemność płuc u sześciolatków. Wyższe stężenia wiązały się też z nieco wolniejszym rozwojem płuc przez całe dzieciństwo i okres dorastania.

Dla pojedynczego dziecka taka różnica jest niezauważalna. Autorzy podkreślają jednak, że w skali całej populacji małe przesunięcia średniej mogą mieć duże znaczenie dla zdrowia publicznego.

Jak mówi główna autorka badania, Marie Pedersen z Uniwersytetu Kopenhaskiego: „Dzieci nie wydają się wyrastać z tej różnicy”.

Dania ma lepiej niż Polska, a jednak

Jakość powietrza w Danii znacznie się poprawiła w ostatnich dekadach, ale średnie roczne stężenie PM2.5 w badaniu wyniosło 9,6 µg/m³ – wciąż niemal dwukrotnie więcej niż zalecane przez Światową Organizację Zdrowia 5 µg/m³. Około 75% pyłowego zanieczyszczenia w Danii pochodzi z zagranicy, dlatego badaczka apeluje o wzmocnienie działań na poziomie europejskim. Zwraca też uwagę, że poprawa jakości powietrza pomaga jednocześnie ograniczać emisje gazów cieplarnianych.

Co to oznacza w Polsce

Badanie dotyczy Danii i nie mierzyło wprost sytuacji w Polsce, ale wnioski są istotne także u nas. Wśród źródeł zanieczyszczeń wymienionych w pracy są piece opalane drewnem i spalanie paliw w transporcie i przemyśle – czyli czynniki, które w wielu polskich miejscowościach, zwłaszcza w sezonie grzewczym, kształtują jakość powietrza. Skoro nawet w kraju o stosunkowo czystym powietrzu zaobserwowano efekty, można ostrożnie przypuszczać, że kwestia ta jest ważna również dla przyszłych rodziców w miejscach, gdzie normy bywają przekraczane. Jako państwo UE Polska podlega wspólnym unijnym regulacjom dotyczącym jakości powietrza, więc kierunek działań wskazany przez autorów dotyczy także nas.

Warto pamiętać, że badanie wykazało związek, a nie udowodniło bezpośredniej przyczyny, a pojedyncze różnice są niewielkie. Badaczka wyraźnie zaznacza, że nie jest to powód, by trzymać dzieci w domu.

• dzieci nadal powinny jeździć na rowerze, bawić się i być aktywne fizycznie,
• przekaz badania nie dotyczy niepokoju w codziennym życiu rodzin,
• chodzi o wspólne dążenie społeczeństwa do czystszego powietrza.

Źródło: Medical Xpress – „Links between early-life air pollution and lung function persist into adolescence”